Her ailenin -yazılı olmasa da- bir kurallar sistemi vardır. Kurallar sistemi aile içi ilişki biçimini ve iş bölümünü belirler. Aile yapısının olgunlaşması eşler arası ilişkinin biçimlenmesine bağlıdır. Ebeveynlerin birbirleriyle ilişki kurma biçimleri çocuklarıyla iletişim kurma becerisini belirler. Yapılan araştırmalar göstermiştir ki; yumuşak, ihmalkâr, otoriter ve demokratik olmak üzere temel olarak dört ana tutum belirlenmiştir. Koşulsuz sevginin verildiği, çocukların istek ve ihtiyaçlarının önemsendiği, sınır bilincinin kazandırıldığı tutumlar, demokratik aile tutumunun içerisinde yer alır.

Aile değerlerinin öğretilmesi, düşünce ve kanaatlere saygının oturması birbirini tamamlayan aile bireyleriyle yerleşir. Demokratik tavrı benimseyen bir ailede sorumluluk bilinci çok erken dönemlerde çocuğun zihinsel alt yapısına yerleşir ve yeteneklerini keşfetmesini sağlar.

Demokratik tutumun en önemli özelliği aile toplantılarının ihmal edilmemesidir. Aile toplantıları çocuğa karşı olumlu davranışların gösterildiği paylaşımcı bir birey olarak kendisini ifade ettiği güven ve kabul gören bir ortam sağlar.

Aile toplantıları nasıl yapılmalıdır?

 Aile toplantıları belirli gün ve saatlerde yapılmalıdır.
 Bütün aile üyeleri bir arada olmalı, anne ya da babadan herhangi birinin başkanlığında planlanmalıdır.
 Etkili dinleme tekniklerini kullanmak gerekir. Küçük çocukların da toplantıya katılması özgüven duygularının gelişimi için gereklidir.
 Aile toplantılarının süresi çocukların yaş grupları göz önünde tutularak belirlenmelidir.
 Aile toplantılarındaki temel amaç, aile içindeki çatışmaların çözümlendiği ve aile içi etkileşimin kuvvetlendiği, hatta bir arada eğlenmenin bile mümkün olabileceği bir ortam oluşturmaktır.
 Aile toplantıları ebeveynler tarafından ciddiye alınmalıdır. Böylece çocuklar dinlenildiklerini ve önemsendiklerini görürler, güvenilirlik bu toplantıların önemli bir unsuru haline gelir.
 Sorunlar tespit edilmeli ve başlıklar halinde çocukların da anlayabileceği şekilde ifade edilmelidir. Çözüm yolunun arandığını düşünen çocuk ya da ergen hoşgörü ve davranış bilincinin yerleşebileceği bir ortam için destek verir.
 Çatışmalar çözümlenirken tartışmalar yaşanabilir. Özellikle ergenler tartışırken dürtülerini kontrol etmekte zorlanabilirler. Ebeveynlerin sabırla onları dinlemesi ve kendilerini ortaya koymalarına izin vermeleri gerekir. Çocuğa ya da ergene hak ettiği saygı verilirse, aynı tutum çocuklar tarafından aileye yansıtılacaktır.

Ana babalar yetkileri ellerinde tutarken aile içerisinde uyulması gereken kuralları sağlıklı ve dengeli bir disiplin anlayışıyla yerleştirirler. Disiplin anlayışları salt bir cezadan öte muhakeme becerilerini ve davranışların sonuçlarını açıklayan bir tutum içerir. Çocuk ve ergen farklı olma, kendi davranışının sorumluluğunu üstlenme ve ailede karar vermeyle ilgili birçok imkâna sahip olur. Anne babalık yöntemi bir ergenin bağımsızlığını ifade etmesinde ve kendini gerçekleştirmesinde önemli bir unsurdur. Aşırı yumuşak ya da sert bir tutum benimsenmesi ebeveyn çocuk ilişkisini zora sokacak ve ilişkilerini güçleştirecektir. Demokratik bir yaklaşımın benimsenmesi ise olumlu bir benlik kavramını ve bağımsızlığı kolaylaştıracaktır. Böyle bir tutum içerisinde büyüyen bir çocuk hayal kırıklıklarıyla baş edebilme gücünü daha kolay bir şekilde gerçekleştirecektir. Ebeveynlerin en büyük ihtiyaçları birbirlerine ve çocuklarına karşı doğal olmaktır. Öğretici sorumluluklar vermek, gerçek ve kolay anlaşılır bir dil kullanmak, ilişkilerin derinleştirilebilmesi, samimî bir ortamla mümkündür. Samimî bir ortam için aile üyelerinin korkudan uzak, daha saygın bir iletişim dili geliştirmeleri gerekir. Aile için önem verilen disiplin, iletişim ve paylaşımın doğallıkla olgunlaştırılmasıyla yerleşir. Korku unsurunu çok fazla ön planda tutmak doğallığı engelleyen ve iletişim dilini güçleştiren bir unsurdur. Korku kültürüyle büyüyen bir çocuk, benlik değeri düşük ve boyun eğen, kişiler arası ilişkilerde bağımlı bir ergen konumuna gelecektir. Ergenliğin getirdiği rizikolu davranışlar, bağımlılık ve korkuyla beslenince kendine çekidüzen veremeyen, başkalarının etkisinde çok kolay kalan ve bireyleşememiş benlik bütünlüğünü oluşturamamış bir ergen yapısı oluşacaktır.

Korku kültürünün aşılması için ailenin etkili bir yöntem benimsemesi sevgi, ilgi ve güven temeline dayalı tutumlar geliştirmesi gerekir. Çocuklarının yanlış yapmasından korkan ebeveynler, onları korkuttuklarında, daha sorunlu ve problemli çocuklar yetişecektir. Toplumda korku kültürünün aşılması ailede demokratik tutumların benimsenmesiyle mümkündür.

Belkıs ERTÜRK
Psikolog